2026 жылы елімізде айлық есептік көрсеткіштің өсуіне байланысты мемлекеттік жәрдемақылар мен Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленетін төлемдердің мөлшері қайта қаралып, ұлғайды. Қазіргі таңда заманауи Цифрлық отбасы картасы мен мемлекеттік қызметтердің проактивті форматы арқылы құжаттарды ХҚКО-ға бармай-ақ, үйден шықпай смартфон арқылы рәсімдеуге толық мүмкіндік бар. Алайда, бұл төлемдерді тағайындау барысында жұмыс істейтін және жұмыс істемейтін аналарға арналған талаптар мен қаржылай есептеу тәсілдерінде біршама айырмашылықтар кездеседі.
Осы орайда Informburo.kz порталы жаңа әке-ана атанған азаматтар жиі қоятын, ең өзекті 10 сұраққа жауап жинақтады.
№1. Бала туғанда мемлекеттен қандай төлемдер мен жәрдемақылар беріледі?
Бала туғанда берілетін төлемдер ата-ананың әлеуметтік мәртебесіне байланысты екі негізгі топқа бөлінеді:Міндетті түрде бәріне берілетін төлемдер:
- Бала туғанда берілетін біржолғы мемлекеттік жәрдемақы. Бұл төлем отбасының табысына, ананың жұмыс өтіліне немесе әлеуметтік аударымдарына қарамастан, елдегі барлық анаға тең дәрежеде беріледі.
- 1,5 жасқа дейінгі бала күтімі бойынша айлық жәрдемақы. Жұмыс істемейтін немесе соңғы жылдары ресми әлеуметтік аударымдары болмаған аналарға ай сайын төленетін мемлекеттік базалық төлем.
Жұмыс істейтін аналарға қосымша төлемдер:
- Жүктілікке және босануға байланысты табысынан айырылу жағдайындағы біржолғы әлеуметтік төлем. Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленеді және бұл декреттік демалысқа шыққандағы негізгі өтемақы.
- 1,5 жасқа дейінгі бала күтімі бойынша ай сайынғы әлеуметтік төлем. Жұмыс істейтін аналар үшін ресми жалақы негізінде есептелетін және ай сайын МӘСҚ есебінен төленетін арнайы төлем.
№2. 2026 жылы бала туғанда берілетін біржолғы жәрдемақының мөлшері қанша?
Біржолғы жәрдемақының мөлшері айлық есептік көрсеткішке байланысты есептеледі және баланың отбасыдағы кезектілігіне, яғни нешінші болып туғанына қарай жіктеледі:- 1, 2, 3-балаға: 38 АЕК – 164 350 теңге. Бұл сома алғашқы үш перзентін дүниеге әкелген аналардың барлығына бірдей мөлшерде беріледі;
- 4-ші және одан кейінгі балаларға: 63 АЕК – 272 475 теңге. Мемлекет тарапынан демографиялық өсімді қолдау мақсатында төртінші баладан бастап төлем сомасы айтарлықтай артады;
- Егер отбасыда егіз немесе үшем туса, біржолғы жәрдемақы әр балаға жеке-жеке есептеліп төленеді. Мысалы, бірінші жүктіліктен егіз туса: бірінші балаға 38 АЕК және екінші балаға 38 АЕК төленеді.
№3. Бала 1,5 жасқа толғанға дейін берілетін айлық жәрдемақының көлемі қалай анықталады?
Төлемнің мөлшері ананың ресми жұмыс істеу мәртебесіне қарай әртүрлі тәсілмен есептеледі:
Жұмыс істемейтін аналар үшін:
Төлем мөлшері бекітілген АЕК көрсеткішіне байланысты және бала саны көбейген сайын өсіп отырады:
- 1-балаға: 5,76 АЕК – 24 912 теңге;
- 2-балаға: 6,81 АЕК – 29 453 теңге;
- 3-балаға: 7,85 АЕК – 33 951 теңге;
- 4-ші және одан кейінгі балаларға: 8,90 АЕК – 38 493 теңге.
Жұмыс істейтін аналар үшін:
Айлық төлем соңғы 2 жылдағы орташа айлық табыстың 40 пайызын құрайды. Төлемнің жалпы сомасынан 10% міндетті зейнетақы жарнасы ұсталып, ананың БЖЗҚ-дағы жеке шотына аударылады. Бұл декреттегі ананың зейнетақы жинағының үзілмеуін қамтамасыз етеді.
Сонымен қатар, 2026 жылғы ережелер бойынша, МӘСҚ есебінен декретте отырған аналар үшін міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналары мемлекет есебінен автоматты түрде төленеді.
Егер жұмыс істейтін ананың есептелген 40% көрсеткіші жұмыс істемейтіндерге арналған минималды жәрдемақыдан аз болып шықса, мемлекет заң бойынша минималды бекітілген кепілдендірілген соманы төлейді.
Оқи отырыңыз: Бірнеше банкте несиеңіз болса, оны қалай реттеп, тиімдірек етуге болады
№4. Жұмыс істейтін аналарға арналған декреттік төлем қалай есептеледі?
Жүктілік және босану бойынша біржолғы әлеуметтік төлем – соңғы 12 айдағы әлеуметтік аударымдар түскен орташа айлық табысты еңбекке жарамсыздық парағының күндері коэффициентіне көбейту арқылы есептеледі:
Қалыпты босану кезінде: Декреттік демалыс парағы 126 күнге беріледі. Төлемді есептеу үшін қолданылатын коэффициент 4,2-ге тең.
Күрделі жағдайда босану немесе егіз туу кезінде: Ота жасалған, босану күрделі немесе егіз/үшем туған жағдайда еңбекке жарамсыздық парағы тағы 14 күнге ұзартылып, жалпы 140 күнге беріледі. Бұл жағдайда коэффициент 4,7 болады.
Ядролық сынақ аймақтарында тұратын аналар үшін: Төтенше экологиялық қатерлі өңірлерде тұратын әйелдерге декреттік демалыс 170 күнге дейін беріліп, коэффициент 5,7 құрайды.
Жаңа өзгерістерге сәйкес: Еңбекке жарамсыздық парағы енді медициналық ұйымдар тарапынан толығымен электронды форматта ресімделеді, бұл қағаз анықтамаларды тасу қажеттілігін жойды.
№5. Жәрдемақылар мен төлемдерді рәсімдеудің қандай жолдары бар?
Бүгінгі таңда мемлекеттік қызметтерді алу процесі Цифрлық отбасы картасы мен интеграцияланған ақпараттық жүйелер арқылы барынша жеңілдетілген. Жәрдемақыны рәсімдеудің 3 негізгі жолы бар:
- Проактив форматы мен Цифрлық отбасы картасы: Бала туу фактісі АХАТ органдарында электронды тіркелген бойда, ананың телефонына 1414 бірыңғай байланыс орталығынан SMS-хабарлама келеді. Заңды өкіл ұсынылған сұрақтарға жауап ретінде ЖСН мен банк есепшотын жазып жіберсе, өтініш ХҚКО-ға бармай-ақ автоматты түрде қабылданады.
- eGov.kz порталы және банктердің мобильді қосымшалары: eGov.kz электрондық үкімет порталы немесе Kaspi, Halyk сияқты екінші деңгейлі банктердің мобильді қосымшаларындағы "Мемлекеттік қызметтер" немесе "Digital ID" бөлімдері арқылы өтінішті онлайн жіберуге болады.
- "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясы: Электронды қызметтерді пайдалану мүмкіндігі немесе мобильді азаматтар базасында тіркеу болмаған жағдайда, құжаттарды жақын маңдағы ХҚКО-ға апарып тапсыруға болады.
№6. Жәрдемақыларды рәсімдеу үшін қандай құжаттар қажет?
Өтініш беру тәсіліне байланысты талап етілетін құжаттар тізімі өзгереді:
Проактив немесе онлайн арқылы тапсырғанда:
Ешқандай қағаз құжат талап етілмейді. Цифрлық отбасы картасы мен мемлекеттік деректер базасының интеграциясы арқасында барлық мәлімет автоматты түрде тартылады. Тек ЭЦҚ немесе SMS-код және белсенді банк есепшоты қажет.
ХҚКО арқылы тапсырғанда:
- өтініш берушінің жеке басын куәландыратын құжат;
- баланың туу туралы куәлігі;
- неке қию немесе некені бұзу туралы куәлік;
- жұмыс істейтін аналар үшін: Электронды жүйеден алынған жүктілікке және босануға байланысты еңбекке жарамсыздық парағы туралы мәліметтер;
- 20 таңбалы банк есепшоты.
№7. Өтінішті бала туғаннан кейін қанша уақыт ішінде беру керек? Мезгілін өткізіп алса не болады?
Жәрдемақыларға өтініш берудің заңмен бекітілген нақты мерзімдері бар:
Бала туғанда берілетін біржолғы жәрдемақыға және 1,5 жасқа дейінгі бала күтімі бойынша төлемдерге өтінішті бала туған күннен бастап 12 ай ішінде беруге болады.
Егер өтініш бала 1 жасқа толғанға дейін немесе 12 ай ішінде берілсе, бала күтімі бойынша жәрдемақы баланың туған күнінен бастап толығымен есептеліп, өткен айлардың ақшасы бірден төленеді.
Егер 12 айлық мерзім өткізіп алынса, ҚР Әлеуметтік кодексінің талаптарына сәйкес жәрдемақы тағайындаудан түбегейлі бас тартылады және бұл мерзім кайта қалпына келтірілмейді.
Оқи отырыңыз: 2026 жылы декретке шыққан аналарға әлеуметтік төлемдер қалай есептеледі
№8. Көпбалалы отбасыларға қандай қосымша жәрдемақы бар?
Қазақстанда 4 және одан да көп кәмелетке толмаған немесе 23 жасқа дейінгі күндізгі бөлімде оқитын баласы бар отбасыларға отбасының табысына қарамастан арнаулы мемлекеттік көпбалалы отбасылар жәрдемақысы ай сайын төленеді.
Мөлшері бала санына қарай бекітілген:
- 4 балаға: 16,03 АЕК – 69 330 теңге;
- 5 балаға: 20,04 АЕК – 86 673 теңге;
- 6 балаға: 24,05 АЕК – 104 016 теңге;
- 7 балаға: 28,06 АЕК – 121 360 теңге;
- 8 және одан да көп балаға: әр балаға 4 АЕК – 17 300 теңгеден қосылып отырады.
Сонымен қатар, 2024 жылдан бастап іске қосылған "Ұлттық қор – балаларға" бағдарламасы аясында 18 жасқа толмаған әрбір баланың арнаулы жинақтаушы шотына жыл сайын ұлттық қордың инвестициялық табысынан нысаналы талаптар автоматты түрде аударылып отырады.
№9. Әкесі бала күтімі бойынша демалысқа шығып, жәрдемақы ала ала ма?
Иә, ала алады. ҚР Әлеуметтік кодексіне сәйкес, бала күтімі бойынша төлемді балаға іс жүзінде күтім жасайтын ата-ананың кез келгені рәсімдеуге құқылы.
Егер анасы жұмыс істемей, ал әкесі ресми жұмыс істейтін болса, әкесі жұмыс орнынан бала күтімі бойынша демалыс алып, соңғы 2 жылдағы орташа табысының 40 пайызы көлеміндегі төлемді өзіне рәсімдей алады.
Басты шарт: Төлем алу кезеңінде әкесі міндетті түрде бала күтімі демалысында болуы тиіс. Заң бойынша бір мезгілде ресми жалақы мен бала күтімі бойынша әлеуметтік төлемді қатар алуға тыйым салынған.
№10. Жәрдемақы түсетін банк есепшотын ашуда қандай ерекшеліктер бар?
Жәрдемақылар мен әлеуметтік төлемдерді алу үшін кез келген екінші деңгейлі банктен арнайы есепшот ашу ұсынылады:
Бұғаттаудан қорғау: Арнайы есепшоттағы қаражатты банктер, сот орындаушылары немесе салық органдары берешектер, кредиттер, айыппұлдар немесе коммуналдық қарыздар бойынша бұғаттай алмайды және өндіріп ала алмайды.
Комиссиясыз қызмет: Бұл шотты ашу, жүргізу және одан ақша шешу немесе аудару қызметтері үшін банктер тарапынан ешқандай комиссия ұсталмайды.
Арнайы есепшотты банктердің мобильді қосымшалары арқылы ХҚКО-ға бармай-ақ, үйден шықпай онлайн ашуға болады.
Оқи отырыңыз: 2026 жылы жеткілікті шек мөлшері артады. Зейнетақы жинағын мерзімінен бұрын қалай алуға болады?
№11. Қандай жағдайда жоғарыдағы төлемдердің кейбірі төленбейді?
Жуырда Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі ауқатты азаматтарға мемлекеттік жәрдемақылардың қай түрлерін төлеуден бас тартылуы мүмкін екенін түсіндірді. Қазіргі уақытта елде жәрдемақының 39 түрі тағайындалады. Жаңа тәсілге сәйкес, олардың 14-і отбасының нақты мұқтаждығын ескере отырып беріледі:
- бала туғанда берілетін жәрдемақы;
- 1,5 жасқа дейінгі бала күтіміне байланысты жәрдемақы;
- наградталған көпбалалы аналарға берілетін жәрдемақы (зейнеткерлерді қоспағанда);
- көпбалалы отбасыларға берілетін жәрдемақы;
- мүгедектігі бар балаларды тәрбиелеп отырған ата-аналарға берілетін жәрдемақы;
- I топтағы мүгедектігі бар адамға күтім жасайтын адамға берілетін жәрдемақы;
- жерлеуге арналған біржолғы төлем;
- мүгедектігі бойынша берілетін жәрдемақы (I, II топтағы мүгедектігі бар адамдарды және балаларды қоспағанда);
- асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша берілетін жәрдемақы (толық жетімдерді қоспағанда);
- Тәжік-Ауған шекарасында, Иракта, Таулы Қарабақтағы соғыс қимылдарына қатысқан ардагерлерге берілетін жәрдемақы;
- қаза тапқан әскери қызметшілердің отбасыларына берілетін жәрдемақы;
- "Қазақстанның ғарышкер-ұшқышы" атағына ие болған адамдарға берілетін жәрдемақы;
- "Халық Қаһарманы" атағына ие болған адамдарға берілетін жәрдемақы;
- "Қазақстанның Еңбек Ері" атағына ие болған адамдарға берілетін жәрдемақы (зейнеткерлерді қоспағанда).
Өзгерістер тек Тұрмыстың цифрлық карта жүйесі бойынша әл-ауқаты жоғары немесе ауқатты саналатын "А" және "В" санаттарына жатқызылған төлем алушыларға қатысты болады.
"Бұл ретте жаңа тәртіп төлемнің нақты түріне байланысты қолданылады. Дегенмен, бұл төлемдердің барлық түріне құқық автоматты түрде сақталады дегенді білдірмейді. Егер I топтағы мүгедектігі бар адам мүгедектігі бойынша жәрдемақы алып отырса, бұл төлем сақталады. Ал егер оның басқа төлемге – мысалы, баланың тууына байланысты құқығы туындаса, ол мұқтаждық деңгейі ескеріле отырып тағайындалады. Осылайша, әрбір төлем оның тағайындалу негізі мен мұқтаждық қағидаты ескеріле отырып, жеке қарастырылады", – делінген хабарламада.
Министрліктегілер бұл өзгерістердің басты мақсаты – әлеуметтік қолдауды барынша атаулы етіп, оны шынымен мұқтаж жандарға бағыттау екенін атап өтті.