Павлодар өңірінде қылмысқа қарсы іс-қимылдың жаңа сапалық деңгейге көтерілуі мен қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің кешенді тетіктері талқыланды. Облыстық Полиция департаменті Қоғамдық қауіпсіздік басқармасы бастығы орынбасарының міндетін атқарушы, полиция подполковнигі Арман Каптаев аймақтағы криминогендік ахуалды түбегейлі сауықтыруға бағытталған стратегиялық шаралардың барысын баяндады. Тәртіп сақшысының айтуынша, бүгінде құқық қорғау саласы тек болған қылмыстың салдарымен күресу емес, оның туындау себептерін ерте бастан жоюға көшкен. Бұл бағытта "нөлдік төзімділік" қағидатын қоғамдық санаға сіңіру үшін арнайы мобильді топтар құрылып, халық көп жиналатын орындарда ағартушылық жұмыстары жанданды. Сонымен қатар, облыс аумағында жүзеге асырылып жатқан "Айқын нәтиже" жобасы мен ішімдіктен өз еркімен бас тартқан 28 елді мекеннің тәжірибесі өңірдегі қауіпсіздік мәдениетін жаңа белеске шығарып отыр.

Павлодар облысының тәртіп сақшылары өңірдегі есірткі бизнесінің жолын кесу және жастар арасында зиянды әдеттердің алдын алу бойынша стратегиялық жұмыстарды жаңа қарқынмен қолға алды. Полиция департаментінің өкілі бүгінде құқық қорғау органдары тек заңсыз заттарды тәркілеумен шектелмей, оларды таратудың жасырын жүйелерін жоюға және қылмыстық тізбектерді әшкерелеуге басымдық беріп отырғанын жеткізді. Спикердің мәлімдеуінше, бұл шаралар болашақ ұрпақтың қауіпсіздігін қамтамасыз етудің пәрменді тетігіне айналуы тиіс.

"Өңірдегі нашақорлық дертіне қарсы іс-қимылды күшейту мақсатында облыстық полиция департаментінің жедел бөліністері есірткі заттарының заңсыз айналымына тосқауыл қою бойынша кешенді жұмыстарды жүргізіп жатыр. Бұл бағытта тек есірткіні сақтау емес, оны өткізу арналарын әшкерелеу, қылмыстық схемаларды құжаттандыру және таратушылардың жолын кесу бойынша мақсатты жедел шаралар атқарылуда. Есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл басқармасының мамандары құқық қорғау шараларымен қатар, ағартушылық жұмыстарға да баса назар аударады", – деді Арман Нұрмұқаматұлы.

Сонымен қатар, департамент өкілі есірткіге қарсы күресте азаматтық қоғам мен заманауи технологиялардың әлеуетін біріктірудің маңызына тоқталды. Оның айтуынша, қазіргі уақытта еріктілер қозғалысымен бірлескен профилактикалық іс-шаралар жүйелі сипат алып, қоғамда зиянды әдеттерге қарсы ұжымдық тосқауыл қалыптасып отыр. Әсіресе, цифрлық кеңістіктегі кибербақылау күшейтіліп, заңсыз айналымды насихаттайтын интернет-ресурстар мен мессенджерлердегі арналарды жедел бұғаттау жұмыстары жолға қойылған. Бұл виртуалды ортадағы есірткі саудасының өрістеуіне жол бермейтін пәрменді қадам ретінде бағалануда. Сонымен қатар, тәртіп сақшысы халықтың салауатты өмір салтын сақтау мақсатында қоғамдық орындардағы тәртіптің, соның ішінде темекі өнімдерін тұтынуға қатысты шектеулердің сақталуы қатаң қадағалауда екенін де ерекше атап өтті.

Оқи отырыңыз: Николас Мадуро тұтқында, елде төтенше жағдай. Венесуэланы алда не күтіп тұр?

"Жұртшылық өкілдерімен және еріктілермен бірлесе отырып, қоғамда есірткі тұтынуға деген теріс көзқарасты нығайтуға бағытталған түрлі профилактикалық акциялар тұрақты түрде өткізіліп келеді. Заманауи технологиялардың дамуын ескере отырып, киберқылмыспен күрес аясында тыйым салынған заттарды насихаттайтын немесе тарататын интернет-ресурстарды, Telegram-арналарды және басқа да цифрлық платформаларды анықтау, олардың жұмысын бұғаттау бойынша жүйелі мониторинг жүргізілуде. Бұл шаралар есірткі бизнесінің виртуалды кеңістіктегі ықпалын азайтуға мүмкіндік береді. Қоғамдық денсаулықты сақтау және таза орта қалыптастыру бағытында қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салу туралы заңнама талаптарының орындалуына қатаң бақылау орнатылған", – деп түсіндірді Арман Каптаев.

Тәртіп сақшылары күнделікті бақылау шаралары барысында тек құқық бұзушылықты тіркеп қана қоймай, жасөспірімдер арасында темекі мен вейп өнімдерінің зиянын түсіндіруге бағытталған ағартушылық жұмыстарын үздіксіз жүргізіп келеді. Департамент өкілінің мәліметінше, салауатты өмір салты қағидаларын ескермей, заң талаптарына немқұрайлы қараған тұлғаларға қатысты әкімшілік шаралар қатаң қолданылуда. Атап айтқанда, белгіленбеген орындарда шылым шеккен азаматтар Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 441-бабы бойынша жауапкершілікке тартылып, оларға айыппұл салынды.

Мұндай қадамдар қоғамдық орындардағы мәдениетті қалыптастырып, азаматтардың өз денсаулығы мен айналасындағылардың қауіпсіздігіне деген жауапкершілігін арттыруды көздейді. Құқық қорғау органдары қабылдаған осы батыл шаралар аймақтағы қылмыстық ахуалды тұрақтандыруға, әсіресе мас күйінде жасалатын заңсыз әрекеттерді азайтуға тікелей ықпал етуде. Жүйелі жүргізіліп жатқан алдын алу жұмыстары халықтың құқықтық сауатын көтеріп, заңға мойынсұну мәдениетін орнықтыруды мақсат етеді. Полиция департаментінің түпкі стратегиясы – әрбір тұрғынның өзін толық қауіпсіздікте сезінуіне жағдай жасайтын салауатты әрі тәртіпті орта қалыптастыру.

"Тәртіп сақшылары күнделікті рейдтік шаралар барысында заң нормаларын түсіндіріп қана қоймай, әсіресе кәмелетке толмағандар арасында темекі өнімдері мен вейптердің зияны туралы ақпараттық-насихат жұмыстарын жүргізеді. Салауатты өмір салтын бұзып, заң талаптарына немқұрайлы қараған тұлғаларға қатысты тиісті шаралар қолданылуда. Мәселен, белгіленбеген орындарда темекі өнімдерін тұтыну фактілері бойынша ҚР ӘҚБтК-нің 441-бабына сәйкес 76 азамат әкімшілік жауапкершілікке тартылып, оларға тиісті айыппұлдар салынды. Бұл шаралар қоғамдық орындардағы мәдениетті көтеруге және азаматтардың өз денсаулығына жауапкершілікпен қарауына ықпал етеді. Департамент қабылдаған батыл шаралар өңірдегі криминогендік ахуалды тұрақтандыруға және мас күйінде жасалатын қылмыстарды азайтуға айтарлықтай үлес қосуда", – деді Арман Каптаев.

Оқи отырыңыз: Жамбыл облысында шекарадан 30 келі есірткі алып өтпек болған шетелдік ұсталды

Түйіндей келгенде, Арман Каптаев бүгінде атқарылып жатқан барлық іс-шаралардың біртұтас стратегиялық негізде және жүйелі түрде жүзеге асырылып жатқанына тоқталды. Подполковниктің пайымдауынша, полиция департаментінің жұмысы тек болған заң бұзушылықтарды тіркеумен шектелмейді. Басты назар – халықпен, мемлекеттік органдармен және азаматтық қоғам өкілдерімен ашық диалог орнату арқылы қылмыстың туындау себептеріне тосқауыл қоюға бағытталған. Мұндай көпқырлы ынтымақтастық өңірдегі қауіпсіздік мәдениетін мүлдем жаңа сапалық деңгейге көтеруге жол ашпақ.

"Бүгінгі таңда атқарылып жатқан барлық іс-шаралар жүйелі сипатқа ие және олар өзара тығыз байланысқан кешенді стратегия негізінде жүзеге асырылуда. Полиция департаментінің қызметі тек болған құқық бұзушылықтардың салдарымен күресу немесе фактілерді тіркеумен ғана шектелмейді. Біздің басты басымдығымыз – жергілікті тұрғындармен, мемлекеттік құрылымдармен және азаматтық қоғам институттарымен ашық әрі белсенді байланыс орнату арқылы заң бұзушылықтың алдын алу, яғни қылмыстың туындау себептері мен жағдайларын ерте бастан жою. Мұндай көпвекторлы ықпалдастық қоғамдағы қауіпсіздік мәдениетін жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік береді. Түйіндей айтқанда, Павлодар облысының Полиция департаменті қабылдап жатқан батыл шаралар өңірдегі криминогендік ахуалды тұрақтандыруға айтарлықтай үлес қосуда", – деп қорытындылады Арман Каптаев.

Фото: ЖИ көмегімен жасалды

Тәжірибелі психолог Жібек Әбужанова жасөспірімдер арасындағы зиянды әдеттердің алдын алу мәселесіне қатысты ауқымды сараптамалық пайымдауын білдірді. Маманның пікірінше, өтпелі кезеңдегі балалардың психикалық даму ерекшеліктерін ескере отырып, профилактикалық шараларды ескірген әдістерден арылтып, жаңа форматта жүргізу – уақыт талабы. Психолог жасөспірімдердің ішімдік пен есірткіге бой алдыруының астарында жатқан терең психологиялық себептерді ашып көрсетіп, ата-аналар мен ұстаздар қауымына стратегиялық кеңестер ұсынды. Ол отбасындағы эмоционалдық қауіпсіздік пен сенімді қарым-қатынас кез келген сыртқы қауіптен қорғайтын ең сенімді "психологиялық қалқан" екенін баса айтты.

"Жасөспірімдік шақ – бұл физиологиялық өсу кезеңі ғана емес, тұлғаның ішкі "Мені" қалыптасатын ең күрделі эмоционалдық дағдарыстар кезеңі. Дәл осы уақытта баланың миындағы префронталды қыртыс – шешім қабылдауға жауапты бөлік әлі толық жетілмегендіктен, олар импульсивті әрекеттерге бейім келеді. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, жасөспірімдердің 70 пайызы алғаш рет ішімдік пен есірткіні жай ғана қызығушылықтан немесе қатарластарының арасында "оқшауланып қалмау" үшін татып көреді. Олар үшін топтың мүшесі болу – өмірлік маңызы бар қажеттілік. Сондықтан біздің профилактикамыз құрғақ тыйымдар мен үрей туғызуға емес, баланың ішкі тұрақтылығын нығайтуға бағытталуы тиіс. Жасөспірім өз бойындағы мазасыздық, жалғыздық немесе сәтсіздік сезімдерін ішімдіксіз қалай еңсеру керектігін үйренуі қажет. Егер бала үйінен эмоционалды жылу таппаса, ол миындағы "мазасыздық орталығын" басу үшін сыртқы жасанды допингтерге жүгінеді. Зерттеулер көрсеткендей, ата-анасымен күніне тым болмаса 15 минут ашық сөйлесетін балалардың қылмысқа ұрыну қаупі 50 пайызға төмен болады", – деді психолог.

Психолог Жібек Әбужанова балалардың қауіпті әдеттерден іргесін аулақ салуына қатысты өзіндік ғылыми-тәжірибелік тұжырымдамасын ұсынды. Маманның пайымдауынша, қазіргі қоғамда жасөспірімдерге заң нормаларын жаттату жеткіліксіз, олардың бойында топтың қысымына қарсы тұра алатын дербес пікір мен "Жоқ" деп айту мәдениетін орнықтыру қажет. Психолог өз сөзінде синтетикалық есірткілердің жас мидың когнитивті функцияларына тигізетін қайтымсыз зардаптарын нақты деректермен негіздеп, цифрлық қауіп-қатердің алдын алу жолдарын көрсетті. Сонымен қатар, маман баланың бос уақытын жасанды емес, табиғи қуаныш гормондарымен – спорт, шығармашылық және қоғамдық пайдалы істермен толтырудың маңызына тоқталып, ата-аналар мен ұстаздар қауымына кешенді бағдар берді.

"Біз балаға тек заңды жаттатып қана қоймай, оның жеке шекарасын қорғай алу қабілетін дамытуымыз керек. Өз пікірінің құндылығын сезінетін бала көпшіліктің соңынан соқыр сеніммен ермейді. Бұл – лидерлік қасиеттерді тәрбиелеудің бір бөлігі. Жасөспірім "менің таңдауым – менің жауапкершілігім" деген қағиданы ішкі сүзгісінен өткізуі тиіс. Қазіргі Telegram-арналар арқылы қолжетімді болып отырған синтетикалық есірткілер – бұл химиялық қару. Олардың зияны дәстүрлі есірткілерден ондаған есе жоғары. Синтетикалық заттар мидағы нейрондық байланыстарды алғашқы қолданудан-ақ бұзады. Деректерге сүйенсек, мұндай заттар жасөспірімнің зейіні мен есте сақтау қабілетін 40 пайызға дейін төмендетіп, қайтымсыз шизофрениялық белгілер мен терең депрессиялық психозға алып келеді. Бұл ақпаратты балаларға қорқыту үшін емес, олардың саналы таңдауы үшін ашық айтуымыз керек", – деп түйіндеді Жібек Әбужанова.

Оның түсіндіруінше, профилактиканың ең пәрменді әдісі – баланы бос уақыттан айыру емес, оның өмірге деген шынайы құштарлығын ояту. Спорттағы жеңіс, шығармашылық жетістік немесе еріктілер қозғалысындағы пайдалы іс балаға табиғи дофаминді сыйлайды. Жасанды дофамин миды өлтірсе, табиғи дофамин оны дамытады. Сондықтан, бұл жолдағы ортақ мақсат – жасөспірімді жазалау емес, оның бойында кез келген жат ағым мен улы затқа қарсы тұра алатын берік психологиялық иммунитет қалыптастыру. Тек салауатты орта мен дұрыс бағдар ғана болашақ ұрпақтың тазалығын сақтап қала алады. 

Оқи отырыңыз: "Суицид – әлсіздік емес, белгі": Психоаналитик балалар суицидін алдын алу жолдары туралы әңгімеледі