Батыс Еуропа елдері XVIII ғасыр соңы мен XIX ғасырдың бірінші жартысында индустриялық революцияны басынан өткерді. Бірақ АҚШ XIX ғасырдың соңына дейін аграрлы экономикалы ел болып қала берді. Ал XX ғасырдың басындағы көлік индустриясы мен инновациялық технологиялардың дамуы ел экономикасының қарқын алуына негіз болды. Оған үлес қосқандар аз емес. Генри Форд бұл топтағы ең белгілі новатор болды десек қателеспеспіз.

Ford Piquette Avenue Plant

Генри Форд көлікті бірінші құрастырған инженер емес. Оған дейін Германиядағы Даймлер мен Бенц есімді өнертапқыштар атқа жегілмей қозғалатын арба құрастырғаны тарихтан белгілі. Бірақ Форд өз идеясын алып концерн деңгейіне дейін жеткізіп, көлікті қарапайым адамдарға да қолжетімді ете алды.

Оның алғашқы құрылғысы "квадроцикл" деп аталды. Форд оны 1896 жылы құрастырып, тестілеуден өткізген.


Piquette Avenue Форд компаниясының өз қаржысына құрған алғашқы зауыты болды

Piquette Avenue Форд компаниясының өз қаржысына салған алғашқы зауыты / Фото іnformburo.kz

Генри Форд өзі туған Дирборн қалашығында 1903 жылы Ford Motor компаниясының негізін қалайды. Бірақ компания атауы бір жыл өтпей жатып Cadillac Motor деп өзгереді. Генри 1903 жылы өз есімімен аттас екінші компаниясын ашады. Сөйтіп, ол 12 сенімді инвестордан 28 мың АҚШ доллары көлемінде қаржы алып, өндірісті бастайды.


Фордты танымал еткен Model T автомобилінің жаңартылған моделі

Фордты танымал еткен Model T автомобилінің жаңартылған моделі / Фото іnformburo.kz

Компания бастапқы уақытта зауыт ғимаратын жалға алады. Көп уақыт өтпей, 1904 жылы Фордтың алғашқы жеке зауыты, яғни Ford Piquette Avenue іске қосылады.


Генри Форд құрастырған жоғары сападағы қымбат көліктердің бірі

Генри Форд құрастырған жоғары сапалы қымбат көліктердің бірі / Фото іnformburo.kz


Оқи отырыңыз: Motown, GM Renaissance және Belle Isle Park. Детройтта туристер баруға тиіс 7 жер



Бұл музейде Фордың 1933 жылға дейін құрастырған барлық модельдері көрмеге қойылған

Бұл музейде Генри Фордтың 1933 жылға дейін құрастырған барлық көлігі бар / Фото іnformburo.kz

Бүгінгі зауыттардағы конвейер Фордтың идеясы еді

Ford Piquette Avenue зауытында Форд компаниясы XX ғасырдың бірінші жартысында шығарған барлық көліктің концепциясы мен дизайны сызылған. Әлемдегі ең алғашқы индустриялық конвейер де осы зауытта іске қосылыпты.

Бүгінде аталмыш зауыт музейге айналған. Ford Piquette Avenue Plant музейінің директоры Стив Шотвеллдің айтуынша, Фордтың жаңашылдығы мен қалыптастырып кеткен принциптері бүгінгі күнге дейін компанияның нарықта бәсекелеске қабілетті болуына негіз болған.


Форд жылдам қозғалатын әрі қолайлы көліктерді шығаруды мақсат етті. Сәтті шығарылымдарының бірі - Model K Roadster

Форд жылдам қозғалатын әрі қолайлы көліктерді шығаруды мақсат етті. Сәтті шыққан көліктің бірі - Model K Roadster / Фото іnformburo.kz

– Генри Форд зауыт қызметкерлерінің жұмыс істеу тиімділігін үнемі арттырып отыруға тырысқан. Мысалы, зауыттағы конвейерлер бұзылса, оны жөндейтін арнайы инженерлер тобы болған. Генри Форд олардың конвейерді жөндеуге жұмсаған уақытына емес, қызметтік бөлмеде отырған уақытына ақша төлеген. Сол себепті де, инженерлер бұзылған конвейерді барынша жылдам жөндеуге мүдделі болған, – дейді Стив.


Форд спорттық жарыстарға арнайы көлік шығарған

Форд спорттық жарыстарға арнайы көлік шығарған / Фото іnformburo.kz

Екі еселенген жалақы

Генри Фордтың тағы бір инновациялық шешімі АҚШ-тағы табысы орта тап өкілдерінің қалыптасуына негіз болған екен. Бұл туралы informburo.kz тілшісіне Джо Гримм есімді Мичиган мемлекеттік университетіндегі журналистика профессоры айтып берді.


Ford GT - әлемдегі ең жылдам көліктердің бірі

Ford GT – әлемдегі ең жылдам көліктердің бірі / Фото іnformburo.kz

– Детройт XX ғасырдың басында ең жылдам дамыған қала. Оның қарқынды дамуына Генри Форд үлкен үлес қосты деп айта аламын. Себебі, ол зауыт қызметкерлерінің күндік ақысын бір сәтте екі есе өсіріп жіберді. Содан кейін әлемнің түкпір-түкпірінен бұл қалаға адамдар ағыла бастады, – дейді профессор.

Джо Гриммнің айтуынша, Форд бұл шешімнен еш шығын көрмеген. Табысы артқан азаматтар көп уақыт өтпей көлік алуға асығатыны анық. Осылай Форд компаниясы өз көліктерін сатып алушылардың санын көбейткен екен.


1909 жылы құрастырылған алғашқы Model T көлігі

1909 жылы құрастырылған алғашқы Model T көлігі / Фото іnformburo.kz


Оқи отырыңыз: Алып қаладағы алып зауыттар неге керексіз болып қалды? Бірге анықтайық. Фоторепортаж



Фордтың көліктеріне қарап, қызыл түстің жиі қолданылғанын байқауға болады

Фордтың көліктеріне қарап, қызыл түстің жиі қолданылғанын байқауға болады / Фото іnformburo.kz

Ал Стив Шотвелл бұл тарихи шешімнің астарында өзге де себеп болғанын айтады. Оның айтуынша, Генри Форд тұрақты зауыт қызметкерлері болғанын қалаған.

– Зауыттарға конвейер жүйесі енгізілгенде адамдар жұмысынан жалыға бастады. Оған қоса конвейерде жұмыс істеу ауыр әрі қауіпті еді. Сондықтан адамдар зауытта көп тұрақтамады. Ал бұл Генри үшін тиімсіз болатын. Себебі, әр кез жаңадан келген адамды конвейер ісіне үйрету қосымша уақыт пен ақшаны талап етті, – дейді Стив.


Форд ауыл шаруашылығына да қажет көліктерді шығарған

Форд ауыл шаруашылығына қажет көліктерді де шығарған / Фото іnformburo.kz


Қар тазалайтын көлік

Қар тазалайтын көлік / Фото іnformburo.kz

Форд әдісі мен принциптері

Стив Шотвелл XX ғасырдың басында Детройт төңірегінде көлік индустриясымен айналысатын компаниялар саны күрт өскенін айтты. Демек бәсекелестік те өте жоғары болған.

– Генри Форд күніне 5 доллар жалақы беретінін жариялағанымен, ол бұл мөлшердегі ақыны бірден бермеген. Зауыт қызметкерлері апта сайын күніне әдеттегідей $2.50 жалақыларын алып жүреді. Форд әр күннің үстемеақысынан жиналған қаражатты қызметкерлерге тек жылдың соңында беріп отырған. Осылайша Форд қызметкерлерінің жұмыстан кетпеуіне қол жеткізген, – дейді Шотвелл.


Генри Фордтың Дирборндағы үйі. Ол қазір Дирборндағы Мичиган университетінің территориясына кіреді

Генри Фордтың Дирборндағы үйі. Мичиган университетінің аумағы / Фото іnformburo.kz

Стивтің айтуынша, бір жылда жиналған жалақысын алған зауыт қызметкерлерінің басым бөлігі сол зауыттан шыққан көліктерді сатып алған. Осылайша, Фордтың төлеген қосымша қаржысы компанияның кірісіне айналып отырған.

Ford Piquette Avenue Plant музейінің Джонатан есімді өзге қызметкері Фордтың қызметкерлерге әділ болғанын айтты.


Дирборн - Детройт агломерациясының бір бөлігі. Мұнда АҚШ-тағы мұсылмандардың ең үлкен диаспорасы тұрады

Дирборн – Детройт агломерациясының бір бөлігі. Мұнда АҚШ-тағы мұсылмандардың ең үлкен диаспорасы тұрады / Фото іnformburo.kz

– Форд көліктің барлық америкалықтарға қолжетімді болғанын қалады. Сол себепті де компания зауыттары көбейіп, қызметкерлер саны артқан сайын ол көліктің нарықтағы бағасын да түсіре берді. Нәтижесінде АҚШ экономикасының негізгі құраушы бөлігі болған орта тап өкілдерінің саны арта түсті, – деді Джонатан.

Тіл мен мәдениет

Стив Шотвелл сұхбат барысында Генри Фордтың принциптеріне тоқталып өтті. Оның айтуынша, Форд шетелден келген жұмысшылардың тіл үйреніп, ел мәдениетімен танысуына аса мән берген.


Генри Форд атындағы музей Детройттағы ең көп туристер келетін мекенге айналған

Генри Форд атындағы музей Детройттағы туристер аса көп келетін мекенге айналған / Фото іnformburo.kz


Оқи отырыңыз: Көлік өндірісінің астанасы тоқырауға жақын. Детройт бұрынғы қалпына орала ма?



Генри Форд құрған алғашқы конвейерлердің бірі

Генри Форд құрған алғашқы конвейердің бірі / Фото іnformburo.kz

– Детройтқа Форд ұсынған 5 доллар жалақыға қызығып көшкендердің арасында америкалықтардан басқа шет елдерден келген азаматтар да көп болды. Мысалы, Форд зауыттарында Ливан және Палестина сынды Таяу Шығыс елдері мен Батыс Еуропадан келген адамдар қызмет етті. Форд оларға арнайы тіл курстарын ұйымдастырып, мәдени лекцияларға қатысуды міндеттеді. Қатыспағандарды жұмыстан босатып отырды, – дейді ол.

Стивтің айтуынша, Генри Форд иммигранттардың америкалық қоғамның мәдениетіне тезірек бейімделуін жақтаушы болған.


Генри Форд атындағы музейде тек Форд емес, АҚШ индустриясының дамуына үлес қосқан барлық компаниялардың өнімдерімен таныса аласыз

Генри Форд атындағы музейде тек Форд емес, АҚШ индустриясының дамуына үлес қосқан барлық компаниялардың өнімдерімен танысуға болады / Фото іnformburo.kz

Көпке қолжетімді Model T

Ford Piquette Avenue Plant зауытында компания алғашқы жылдары құрастырған көліктерді көруге болады. Форд 1903-1908 жылдар аралығында Model A, B, C, F, K, N, R және S маркалы көлік түрлерін нарыққа шығарды.

Ал 1908 жылы Генри Фордқа ең көп табыс алып келген Model T маркалық көлігінің концепциясы таныстырылды. Бұл модель сол кездегі АҚШ нарығындағы ең арзан көлік болды.


Генри Форд құрастырған алғашқы көлік

Генри Форд құрастырған алғашқы көлік / Фото іnformburo.kz


Tomas Motor компаниясының 1906 жылы құрастырған премиум санатындағы көлік

Tomas Motor компаниясы 1906 жылы құрастырған премиум санатындағы көлік / Фото іnformburo.kz

Генри Форд атындағы америкалық инновация музейінің Джозеф есімді қызметкері Model T көлігінің артықшылығы мен оны құрастыру әдісі туралы әңгімелеп берді.

– Model T құрылымының қарапайымдылығы сонша, техникалық білімі не көлік құрастыруда тәжірибесі жоқ кез-келген азамат компания берген нұсқаулықтың көмегімен көлікті жөндей алған. Форд оған қажет барлық жабдықтарды да көлікті сату кезінде бірге беріп отырған, – дейді Джозеф.

Расында Model T америкалықтар арасында ғана емес, өзге елдерде де зор сұраныста болды. Форд компаниясы 1927 жылға дейін T моделінің 15 миллион данасын шығарған.


Model T көлігі механикасының қарапайымдылығын осы суреттен-ақ көрініп тұр

Model T көлігі механикасының қарапайымдылығы осы суреттен-ақ көрініп тұр / Фото іnformburo.kz

– Форд компаниясы Детройтта жыл сайын көлік фестивалін ұйымдастырады. Сол кезде 100 жыл бұрын құрастырылған Форд модельдерін кезіктіре аласыз. Олар әлемнің түкпір-түкпірінен келеді. Мысалы, өткен жылы Жапония мен Тайланд елдерінен келген Model T көліктерін көрдім, – дейді ол.


1902 жылы шыққан Брогам көлігі. АҚШ президенті Теодор Рузвельт мінген

1902 жылы шыққан, АҚШ президенті Теодор Рузвельт мінген Брогам көлігі / Фото іnformburo.kz

Джозеф Генри Форд атындағы музейде күн сайын Model T көлігін бөлшектеп, қайта құрастырады. Оның айтуынша, оған көлікті құрастыруға небәрі 30 минут уақыт қажет екен.

Детройт – демократия арсеналы

Генри Форд 1920-1930 жылдар аралығында Паккард және Кадиллак компанияларымен бәселестікті жоғалтпау үшін Линкольн концерн сатып алады. Ал 1929 жылы Кеңес үкіметімен келісімге отырып, Горький автомобиль зауытын құрастыруға техникалық қолдау жасайды. Есесіне коммунистер 13 миллион АҚШ долларына тең автобөлшектерге тапсырыс беруге келіседі.


Әлемге танымал Jeep көлік моделі алғашында тек әскери мақсатта құрастырылған

Әлемге танымал Jeep көлігі алғашында тек әскери мақсатта құрастырылған / Фото іnformburo.kz

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Форд және Детройттағы өзге де көлік концерндері жаппай әскери көлік, танк және ұшақ шығарумен айналысты. M-5 танктері, B-24 бомбылаушы ұшақтары көп данамен құрастырылған. Мысалы, Форд Уиллоу Ран зауытында сағатына бір әскери ұшақ жасалып отырған екен.


Әлемдегі ең алғашқы ұшақтың прототипі де осы музейде бар. Оның ағайынды Орвилл және Уилбер Райттар құрастырып, тестілеуден сәтті өткізген

Әлемдегі ең алғашқы ұшақтың прототипі де осы музейде бар. Оны ағайынды Орвилл және Уилбер Райттар құрастырып, тестілеуден сәтті өткізген / Фото іnformburo.kz


Оқи отырыңыз: Трамп АҚШ-ты иммигранттардан тазартпақ. Америкалықтар бұл популистің қайта президент болғанын неге қалайды?



1926 жылы Ричард Бэрд есімді америкалық ұшқыш осы ұшақпен Солтүстік полюске жеткен

1926 жылы Ричард Бэрд есімді америкалық ұшқыш осы ұшақпен Солтүстік полюске жеткен / Фото іnformburo.kz


1927 жылы Чарльз Линдберг есімді америкалық ұшқыш Атлант мұхитын алғаш рет кесіп өтті

Бұл Атлант мұхиты үстімен алғаш ұшып өткен Чарльз Линдберг ұшағының макеті / Фото іnformburo.kz

Бір жағынан, Форд Еуропадағы нацистік Германияны жеңуге техникалық қолдау жасап жатқанымен, оның Германиядағы концерні Гитлер әскеріне әскери көлік шығарып отырыпты. Кейбір деректерде сол зауытта адамдар жұмысқа күшпен жегілгені айтылады.

Фордтан кейінгі Форд компаниясы

Генри Форд көлік концернін құрған кезде 39 жаста еді. Ол 1947 жылы 84 жасында өмірден озады. Десе де, оның идеясы мен принциптері сақталып қалды.


АҚШ президенті Джон Кеннедиге арнайы құрастырылған көлік

АҚШ президенті Джон Кеннедиге арнайп құрастырылған көлік / Фото іnformburo.kz


Рональ Рейган да Кеннеди сынды Форд құрастырған Линкольн моделін мінген

Рональд Рейган да Кеннеди сынды Форд құрастырған Линкольн көлігін мінген / Фото іnformburo.kz

Стив Шотвеллдің айтуынша, Генридің ең жақын достарының бірі Джеймс Коузен де компанияның дамуына айтарлықтай көп үлес қосқан екен. Оның бастамалары компанияның стандартты емес шешімдеріне негіз болыпты.

– Джеймс Коузен Генридің жанынан бір елі қалмаған досы еді. Расында Генридің көп шешімі сол кісінің идеясынан бастау алған. Олар өмірден кетсе де, қасында жүріп үйренген азаматтар компанияның ары қарай дамуына негіз бола білді, – дейді Стив.


Дженерал Моторс компаниясының 1962 жылғы Кадиллагы (оң жақта) мен алғашқы жүргізушісіз көлік тестілеуіне арналған көлік (сол жақта)

Дженерал Моторс компаниясының 1962 жылғы Кадиллагы (оң жақта) мен алғашқы жүргізушісіз көлік тестілеуіне арналған көлік (сол жақта) / Фото іnformburo.kz

1951 жылы Форд компаниясы жанында ғылыми зертхана ашылады. Зертхана бүгінге дейін автомобиль бөлшектерін дамытумен айналысады.

Mustang – Model T сериясының жаңа түрі

XX ғасырдың екінші жартысында Форд компаниясының табысы азайып, нарықтағы үлесін жоғалта бастады. Нәтижесінде Еуропа нарығында шығарылатын премиум санатындағы Континенталь, Эдсель және Линкольн модельдері біріктіріледі.


Mustang - Фордтың алғашқы спорттық көлігі

Mustang – Фордтың алғашқы спорттық көлігі / Фото іnformburo.kz

Компанияға Генри Форд өнертапқыштығынан кейін жаңа серпін сыйлайтын инновация қажет болғаны белгілі. Сол серпінді Mustang моделі берді.

Форд корпорациясы 1964 жылы Нью-Йорк қаласында өткен бүкіләлемдік көрмеде жаңа Mustang моделін таныстырды. Бұл Фордтың алғашқы спорттық көлігі еді.


Ford Fusion спорттық көлігі 2011 жылы NASCAR жарысында бірінші болды

Ford Fusion спорттық көлігі 2011 жылы NASCAR жарысында бірінші болды / Фото іnformburo.kz


Бұл Ford GT 40 моделі. Көлік 2016 жылы өткен Le Mans жарысында ең жылдам деп танылды

Бұл – Ford GT 40 моделі. Көлік 2016 жылы өткен Le Mans жарысында ең жылдам көлік деп танылды / Фото іnformburo.kz

Компания түсіне, дизайны мен өзге де артықшылықтарын орай аталмыш модельдің 70 түрін ұсынған. Концерн алғашқы жылы 300 мың дана сатып үлгерсе, 1970 жылға дейін 1,4 миллион Mustang қолданысқа енеді.

Ford Mustang таныстырылғаннан бері ол жыл сайын жаңартылып келеді. Жалпы бүгінге дейін оның 10 миллион данасы нарыққа шығып үлгеріпті.


Edison2 көлігі 2008 жылы АҚШ-та өткен Progressive байқауында ең жеңіл электромобиль ретінде танылып, $5 миллион жеңіп алды

Edison2 көлігі 2008 жылы АҚШ-та өткен Progressive байқауында ең жеңіл электромобиль ретінде танылып, 5 миллион доллар жеңіп алды / Фото іnformburo.kz

Форд дағдарыстан да аман шықты

2007 жылы Нью-Йоркте басталған қаржы дағдарысы бүкіл әлемді қиын халге жеткізгені белгілі. Одан АҚШ-тың жеке секторы да зардап шекті. Мысалы, алып көлік концерндері тоқырауға ұшырады.

Бүгінде АҚШ-та үш үлкен автомобиль концерні жұмыс істейді. Олардың екеуі, нақтырақ айтсақ, Дженерал Моторс пен Фиат-Крайслер 2008 жылы құлдырап, үкіметтен субсидия ретінде қомақты қаржы алды. Бірақ Форд компаниясы дағдарыстан аман шықты.


Генри Форд белгілі өнертапқыш Томас Эдисон жақын дос болған

Генри Форд белгілі өнертапқыш Томас Эдисонмен жақын дос болған / Фото іnformburo.kz

– 2008 жылғы дағдарыстан үш компания да аман шыққанымен, Дженерал Моторс пен Крайслер әлі күнге дейін бойын қайта тіктей алмай жатыр. Олардың Детройттағы соңғы зауыттары да жабылуға жақын. Форд ондай жағдайдың алдын ала алды, – дейді Стив.


Бүгінде Генри Форд туған ауыл толығымен XIX ғасыр стилінде сақталған

Бүгінде Генри Форд туған ауыл толығымен XIX ғасыр стилінде сақталған / Фото іnformburo.kz

Шотвеллдің айтуынша, Фордтың дағдарыс кезінде үкімет қолдауына зәру болмай, аман шығуы Генри Фордтан мұра болып қалған менеджмент прициптерінің арқасы. Айта кетейік, Форд компаниясын бүгінге дейін Генри Форд ұрпақтары басқарады.

Өзіңізге ыңғайлы жерден informburo.kz оқыңыз:

Facebook | Instagram | Telegram

Если вы нашли ошибку в тексте, выделите ее мышью и нажмите Ctrl+Enter