Қазіргі таңда ақпараттық технологиялардың қарқынды дамуымен қатар, виртуалды кеңістіктегі қылмыстың деңгейі де өсіп келеді. Киберқылмыскерлердің айла-тәсілдері күн санап түрленіп, әсіресе халықтың ең осал топтарын нысанаға алуда. Осыған байланысты, Ақмола облысында тұрғындардың құқықтық және цифрлық сауаттылығын арттыру, заманауи алаяқтардың құрығынан қорғау бағытында ауқымды алдын алу шаралары қолға алынды. Тәртіп сақшылары тек виртуалды әлемде ғана емес, күнделікті өмірде де тұрғындармен тікелей байланыс орнатып, сақтық шараларын барынша күшейтіп жатыр, деп мәлімдеді Ақмола облысы ПД Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының аға жедел уәкілі, полиция майоры Бекзат Ағиыққызы Назарова.
Халықты құлағдар ету және заңсыз әрекеттердің жолын кесу мақсатында атқарылып жатқан бұл жұмыстар қоғамның барлық топтарын қамтуға бағытталған.
Көшедегі қырағылық: Автобус экрандары мен LED-билбордтар
Киберқылмыспен күресте тек салдарымен күресу жеткіліксіз, ең бастысы – оның алдын алу. Осы ретте Ақмола облысының полицейлері қоғамның барлық топтарымен, соның ішінде түрлі еңбек ұжымдарымен, студенттермен және жоғары сынып оқушыларымен алаяқтықтың жаңа түрлері мен әдіс-тәсілдері туралы тұрақты түрде профилактикалық жұмыстар жүргізіп келеді. Бұл кездесулерде азаматтарға өз қаражатын қалай қауіпсіз сақтау керектігі нақты мысалдармен түсіндірілуде. Сонымен қатар, бұқаралық ақпарат құралдарымен, яғни телевизия, баспа басылымдары және әлеуметтік желілермен тығыз байланыс орнатылған. Осы ақпараттық ресурстарда арнайы алдын алу материалдары, танымдық мақалалар мен мән-жайды егжей-тегжейлі түсіндіретін арнайы бейнероликтер тұрақты түрде жарияланып тұрады.
Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының аға жедел уәкілі, полиция майоры Бекзат Ағиыққызы бұл бағыттағы жұмыстардың маңызын атап өтті.
"Біз үшін әрбір азаматтың ақпараттандырылуы маңызды. Осы мақсатта оқу орындарында Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 232-1-бабы, яғни "дропперлік" бойынша қарастырылған қылмыстық жауапкершілік жастарға кеңінен түсіндірілуде. Бұған қоса, жасөспірімдер мен студенттерге құқықтық тәрбие беру және ескерту жасау үшін Ақмола облысы Полиция департаментінің ресми YouTube-арнасында орналастырылған "Дропперлер" деректі фильмі арнайы көрсетіліп жатыр", – деді Бекзат Назарова.
Профилактикалық шаралар тек жабық аудиториялармен шектеліп қалмай, қала көшелері мен қоғамдық көліктерде де белсенді жалғасуда. Биылғы жылдың 13 сәуірінен бастап Көкшетау қаласының автобус экрандарында интернет-алаяқтық тақырыбына арналған арнайы бейнероликтер трансляциялана бастады. Қоғамдық көліктегі бұл ақпараттық кампания өте тиімді нәтиже көрсетуде, өйткені айына шамамен 1 миллионға жуық қаралым жинайтын бұл роликтер тұрғындарға түсінікті болу үшін екі тілде – қазақ және орыс тілдерінде үздіксіз көрсетіледі.
Оқи отырыңыз: Пойызда шетелдік туриске тиіскен ер адамға 86 500 теңге айыппұл салынды
Визуалды ескертулердің ауқымы бұдан да кең. Бүгінгі таңда әлеуметтік желілерде халықтың цифрлық сауаттылығын арттыруға және алаяқтықтың жаңа схемалары туралы ақпараттандыруға бағытталған 900-ден астам бейнеролик жарияланды. Қала тұрғындары көп жиналатын қоғамдық орындарда, соның ішінде сауда-ойын-сауық орталықтарында, сауда үйлерінде, ірі супермаркеттерде, екінші деңгейлі банктерде, "Қазпошта" бөлімшелерінде, әкімдік ғимаратында және теміржол вокзалында полиция қызметкерінің 46 арнайы макеті орнатылған. Оған қоса, күн сайын алдын алу бейнероликтерін үздіксіз көрсететін 20 LED-экран және көше бойында орналасқан 26 ірі билборд халыққа сақтық шараларын ескертіп тұр.
Жылжымайтын мүлік мәмілелеріндегі сақтық
Алаяқтар кейде азаматтарды баспанасыз қалдыратындай қауіпті деңгейге жетті. Тәжірибеде тұрғындардың өз пәтерлерін сатып, одан түскен қомақты қаражатты алаяқтардың есепшотына аударып жіберген келеңсіз деректері тіркелген. Осыған байланысты полиция қызметкерлері заңдық тұрғыда да қорғанысты күшейтуді жөн көрді.
"Біздің азаматтарымыздың өз пәтерлерін сатып, ақшасын алаяқтарға жіберген келеңсіз деректері тіркелгендіктен, шұғыл шаралар қабылданды. Ақмола облысының аумақтық нотариалдық палатасына (барлық нотариустар үшін) және "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясының Ақмола облысы бойынша филиалына (барлық ХҚКО-лар үшін) арнайы ресми хаттар мен жадынамалар жолданды. Бұл құжаттар азаматтар жылжымайтын мүлікті сатып алу-сату мәмілесіне жүгінген кезде олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін маңызды сақтық шарасына айналды", – деді полицияның ресми өкілі.
Цифрлық гигиена және қауіпсіздік ережелері
Интернет кеңістігінде қауіпсіздікті сақтаудың ең негізгі құралы – цифрлық гигиена ережелерін бұлжытпай орындау. Бұл әдеттер әрбір адамның, әсіресе балалар мен қарттардың күнделікті цифрлық мінез-құлық нормасына айналуы тиіс.
Полиция майоры әрбір азамат білуі тиіс интернеттегі қарапайым әрі өмірлік маңызы бар қауіпсіздік ережелерін тағы бір мәрте еске салды:
- карта мәліметтерін жасыру: Карта кодтарын, CVV-кодты, парольдерді және өзге де маңызды карта деректерін ешқашан, ешқандай жағдайда ешкімге айтпаңыз және жолдамаңыз;
- дизайнға алданбау: Интернеттегі сайттар мен қосымшаларды қолданбас бұрын мұқият тексеріңіз. Алаяқтар танымал және нақты ұйымдардың дизайнын айнытпай көшіріп, жалған сілтемелер жасауды әдетке айналдырған.
- күмәнді сілтемелерден бас тарту: Электрондық пошта немесе мессенджерлер арқылы келетін күмәнді сілтемелерге өтпеңіз, тіпті олар сізге жақын "таныстарыңыздан" келсе де, алдымен нақтылап алыңыз;
- құжат суреттерін жібермеу: Үшінші тұлғалардың өтініші немесе бұйрығы бойынша мессенджерлерде (WhatsApp, Telegram және т.б.) өзіңіздің төлқұжатыңыз бен жеке куәлігіңіздің суреттерін ешкімге жібермеңіз;
- ақпаратты қайта тексеру: Кез келген ақпаратты әрқашан қайта тексеріңіз. Әсіресе, телефонның арғы жағындағы адам сізді қорқытып, шұғыл шешім қабылдауға асықтыратын немесе сезімдеріңізбен ойнайтын жағдайларда барынша сақ болыңыз.
Тәртіп сақшылары қосымша қауіпсіздік шарасы ретінде барлық азаматтарға Egov-Mobile мобильді қосымшасы арқылы банктік қарыздар мен микронесиелерді алудан мерзімсіз уақытқа ерікті түрде бас тарту қызметін қосуды ұсынады. Бұл қадам сіздің атыңызға заңсыз несие рәсімделуінің алдын алуға мүмкіндік береді.
Оқи отырыңыз: Билет те, жолдама да жоқ: шетелде жұмыс істемек болған студенттер ақшасынан айырылды