Қазақстанды жаңғыртудың жүйелі күн тәртібі

Қазақстан Республикасы президенті Қасым-Жомарт Тоқаев берген бұл ауқымды сұхбаттың маңыздылығы оның мазмұны жағынан да, экономикалық-әлеуметтік тұрғысынан да ерекше. Сұхбатта экономикалық өсім көрсеткіштері әлеуметтік әділдік, өмір сапасы, инфляция, теңсіздік және институционалдық тиімділікпен тікелей байланыстырылып, сандық жетістік пен қоғамдық әл-ауқаттың сәйкес келуі деген маңызды ой алға шығарылады.

Сұхбаттың тағы бір стратегиялық құндылығы – онда реформалар жекелеген салалық шешімдер ретінде емес, бір-бірімен өзара тәуелді жүйе ретінде түсіндірілуінде: фискалдық саясат инфляциямен, тариф реформасы теңсіздікпен, әлеуметтік мемлекет басқару сапасымен, ал цифрландыру мен жасанды интеллект мемлекеттік тиімділікпен сабақтастырылған. Бұл қоғамға реформалардың не үшін қажет екенін ғана емес, олардың неге ауыр қабылданатынын және неге кейінге қалдыру қауіпті екенін түсіндіреді.

Сұхбатта инфляция макроэкономикалық көрсеткіш қана емес, азаматтардың күнделікті өмірінде тікелей сезілетін әлеуметтік проблема ретінде сипатталады. Жалақы мен әлеуметтік төлемдердің номиналды өсуі инфляция қарқынынан төмен болған жағдайда, халықтың нақты табысы қысқарып, тұрмыстық тұрақтылық әлсірейді. Бұл әсіресе тұрғын үй несиесі, балаларды оқыту, медициналық қызметтер сияқты икемсіз шығындар үлесі жоғары үй шаруашылықтары үшін қауіпті. Президенттің "орташа табыс қақпаны" туралы пайымы осы жерде нақты әлеуметтік мазмұнға ие болады: азаматтар табыс тауып отыр, алайда ол жинаққа, инвестицияға немесе әлеуметтік мобильділікке емес, ағымдағы өмір сүру шығындарын өтеуге ғана жетеді. Мұндай жағдай ұзақ мерзімді перспективада адами капиталдың тозуына, әлеуметтік фрустрацияға және реформаларға сенімнің төмендеуіне алып келуі мүмкін. Сондықтан инфляциямен күрес тек монетарлық саясаттың емес, әлеуметтік тұрақтылықты сақтаудың да өзекті шарты ретінде қойылады.

Президент сұхбатта әлеуметтік-экономикалық теңсіздіктің маңызды көздерінің бірі ретінде олигополиялық ренталарды және жасырын субсидияларды атап өтеді. Арзан энергия, төмен тариф және ресурстарға жеңіл қолжетімділік нақты халық топтарына емес, ірі бизнес құрылымдарға артықшылық берген. Бұл – нарықтық бәсекені бұрмалап қана қоймай, қоғамдық сенімге де нұқсан келтірген фактор. Осы тұрғыда заңсыз иемденілген активтерді мемлекетке қайтару шаралары әлеуметтік әділдікті қалпына келтірудің нақты құралы ретінде көрсетіледі. 

Қайтарылған қаржының мектептер, ауруханалар, инфрақұрылым және сумен жабдықтау нысандарына бағытталуы мемлекеттің қайта бөлу функциясының күшейгенін білдіреді. Сонымен бірге бұл саясат инвесторлардың заңды құқықтарын қорғаумен ұштастырылып, "әділдік пен инвестициялық тартымдылық" арасындағы тепе-теңдікті сақтауға бағытталған.

(Жазба әлеуметтаншы Айсұлу Молдабектің Facebook парақшасынан алынды)

Автордың пікірі редакцияның ұстанымына сай келмеуі мүмкін.