Статистика Covid-19 в Казахстане: Заразились: 407 531 Умерли: 4 226 (17.06.2021)
Коронавирусная пневмония: Заразились: 56 479 Умерли: 3 423 (17.06.2021)

Вакцина алу – вирус жұқтырмаудың басты факторы ма?

Коронавирусқа қарсы екпе тұмауға қарсы вакцина сияқты жұмыс істейді.

Материал медицина ғылымдарының докторы, Асфендияров атындағы ҚазҰМУ жұқпалы және тропикалық аурулар кафедрасының профессоры Равиля Егембердиеваның  коронавирусқа қарсы вакцина алу мәселесі төңірегінде берген сұқбаты негізінде дайындалды.


№1. Вирус мутациясы неден пайда болады?

Біздің планетамызда адамдар, жануарлар, өсімдіктер мен барлық тірі организмдердің эволюциясы қалыптасты. Дәл осындай процесс өздігінен "техникалық" өмір сүре алмайтын вирустардың үлкен әлемінде жүреді. Өмір үшін оларға қабылдаушы организм қажет. Сондықтан адамның иммундық жүйесі қоздырғышпен күресу үшін бірқатар әдістерді қолданады. Антиденелер қабылдаушы жасушаларды вирустың енуінен қорғайды, жасушаның сыртында белгілі бір вирустық штаммның ақуызына жол бермейтін күшті қалқан түзеді. Ал патоген өз кезегінде иммундық жүйенің зиянын болдырмайды. Бұл зардап шеккен ағзаның жасушалары арқылы таралатын көптеген көшірмелерді жасау арқылы пайда болады.

Вирустың жаңа ұрпағы осы түрдің күшті тұсы және әрі қарай өмір сүруге көмектеседі,ал таралуын қиындататын қасиеттер жай жоғалады. Хостты жұқтырған өзгеше мутацияланған вирус артықшылыққа ие болады. Хостта осы індетке қарсы антиденелер түрінде бұрын пайда болған иммунитет жоқ. Мұндай жүйе бұрын-соңды болмаған күш ретінде медицина жеңе алмайтын ауруларға әсер етеді.

№2. Вакцинадан кейін организм иммундық жүйені қаншалықты тез қалыптастырады?

Иммундық жүйе антиденелерді 2 немесе 3 аптада қабылдайды. Иммуноглобулин М-нің алғашқы қорғаныш антиденелері вакцинадан кейін 7-8 күнде өндіріле бастайды. Үшінші аптада бірінші вакцинаға иммундық жауап қалыптасқан кезде вакцинаның екінші дозасы енгізіледі.

Бұл вакцина тұмауға қарсы вакцина сияқты жұмыс істейді. Өздеріңіз білетіндей, біз жыл сайын тұмауға қарсы вакцина аламыз. Күтілетін ең жоғары иммундық жауап екі жыл. Иммундық жауап жасушалық пен гуморальды болып бөлінеді. Жасушалық жад өмір бойы дерлік болады. Бірақ бұл жеткіліксіз болады және гуморальды иммундық жауап сияқты тез жұмыс істемейді.

№3. Бізде коронавирусқа қарсы иммунитет бар ма? Ол қалай қалыптасады?

Коронавирусқа қарсы иммунитеттің пайда болу принципі басқа вирустармен бірдей. Иммундық жүйе ағзаның генетикалық құрамының тұрақтылығы үшін күреседі. Яғни, кез-келген шетелдік гендер: бактериялар, вирустар, рак клеткалары – біздің иммунитетімізге шабуыл жасайды және жоюға тырысады.

Барлық адамда туа біткен иммунитет бар. Ол микробтардың енуіне бірден жауап береді және оларға "жад" керек емес. Алынған иммунитет ауру қоздырғышының әрбір түріне реакция береді. Бұл иммунитет инфекцияны зерттеу үшін уақытты қажет етеді. Егер ағзаға дәл осындай инфекция енсе, "жад жасушалары" иммунитетті бактериямен немесе вируспен күресу үшін қандай антиденелер қажет екенін айтады, сондықтан бәрін нөлден қайта алудың қажеті жоқ. Бұл иммунитеттің қалыптасуы.

Вакцина бірдей принцип бойынша жұмыс істейді ағзаға ауруды тудырмайтын арнайы әлсіреген вирус енгізіледі. Бірақ оның иммунитетін зерттеп, "есте сақтау" үшін жеткілікті. Сондықтан вакцина алған адам ауруды оңай жұқтырады, оның иммунитеті бірден бейтаныс адамдарға шабуыл жасайды. Кейбір аурулардан немесе қызылшаға қарсы вакцинадан кейін иммунитет өмір бойы сақталады.

№4. Covid-19-дан кейін иммунитеттің бұзылуы мүмкін екені рас па?

COVID-19 адам ағзасына әсері туралы статистикалық мәліметтер жинақталған сайын, ғалымдар жаңа коронавирустық инфекцияны тыныс алу ғана емес, сонымен қатар жүрек-тамыр, асқазан-ішек, иммундық жүйелерге де әсер ететін жүйелі ауру ретінде қарастырады. 

Жаңа коронавирустық инфекцияның адам ағзасына әсері туралы зерттеулер ковидтің иммунитетті едәуір төмендететінін көрсетеді. Сонымен, коронавирустан кейін иммунитеттің әлсіреуі адамның басқа инфекцияларға осалдығына әкелуі мүмкін. Вирустарға, бактерияларға, саңырауқұлақтарға денеміздегі әлсіреген қорғаныс кедергілерінен өту оңай.

Коронавирустан кейін әлсіреген иммунитеті бар ең көп таралған жұқпалы аурулар: пневмония, бронхит, тері инфекциясы.

№5. Қазіргі Covid-19 жағдайы қоғамға қаупі әрқашан бар екендігі белгілі. Сіздің ойыңызша, біз алдағы жылдары тағы бір індетті күтуіміз мүмкін бе?

Қазірдің өзінде көптеген сарапшылар жаңа аурудың пайда болуына себеп болған вирус адамзат тарихына мәңгі енетініне сенімді.

SARS-Cov-2 соңғы 100 жыл ішінде басқа вирус немесе бактериялар сәтсіз болған нәрсені жасады: ол әлем халқының көп бөлігін үйлерге қамап, көптеген мемлекеттердің әлеуметтік қана емес, сонымен бірге экономикалық өмірін де тоқтатты. Бұл әлемдік академиялық қауымдастық үшін ғылыми құпия болды. Өлімге әкелетін Covid-19 ауруының патогенезі әлі анықталған жоқ. Бірақ SARS-Cov-2 бәріне түсінікті: жаңа жұқтыру қаупі 100, 200 немесе 300 жыл бұрынғыдай адамзат үшін де өзекті.

№6. Жаңа індет шығуы мүмкін бе?

Мұндай оқиға кенеттен және әлемнің түрлі бөліктерінде орын алуы мүмкін. Қазір бәріміз Covid-19-бен айналысамыз, бірақ бұған дейін Африкада Эбола вирусының өршуі болған. Айтпақшы, жаралармен байланысты вирус. Бұған дейін Зика безгегі болған және бәрі оған қатты алаңдаған. Сонымен қатар, бұрыннан белгілі бұл вирус, жаңа диапазондарда осындай жылдамдықпен тарала бастағаны және осындай салдарға әкелетіні түсініксіз болды. Бұған дейін, 2009 жылы H1N1 шошқа тұмауының жаңа пандемиялық вирусы болған.

Бұрын Азияда құс тұмауының жаңа нұсқалары үнемі пайда болды, олар адамдар үшін патогенді болды. Айтпақшы, құс тұмауының қазіргі заманғы штаммы адамнан адамға берілмейді. Бірақ мұндай штамм адам популяциясында пайда болып, таралуы әбден мүмкін.