Қазақстан әлемдік мұнай логистикасындағы рөлін қалай күшейте алады

Еуропа, Қытай және Үндістан жеткізу логистикасын әртараптандыруға ұмтылып отыр, ал Қазақстан өңірлік энергетикалық жүйедегі рөлін күшейте алады. Энергетика министрлігінің деректеріне сәйкес, елде жыл сайын 90 млн тоннадан астам мұнай өндіріледі. Алайда Қазақстан мұнай экспортының негізгі ерекшелігі – экспортталатын мұнайдың шамамен 80%-ы Каспий құбыр консорциумы арқылы тасымалданады.

Осы жағдайда балама бағыттарды дамыту барған сайын маңызды бола түсуде. Егер олардың үлесі экспорттың кемінде 25-30%-ына дейін артса, бұл бір ғана бағытқа тәуелділікті шамамен 30-40%-ға азайтады. Бұдан бөлек, энергетикалық талдаушылардың бағалауынша, балама экспорттық арналардың болуы шикізатты сатудың таза бағасын шамамен 1-3%-ға арттыруы мүмкін. Бұл қазіргі жеткізу көлемдерін ескергенде Қазақстан үшін жыл сайын $1-2 млрд көлемінде қосымша экспорттық табыс әкелуі ықтимал.

Маңызды балама бағыттардың бірі – Қазақстанды Әзербайжанмен, Грузиямен және әрі қарай Еуропа елдерімен байланыстыратын Транскаспий бағыты ("Орта дәліз"). Бүгінде бұл бағыт негізінен контейнерлік және құрғақ жүк тасымалы үшін қолданылады, алайда оның инфрақұрылымы біртіндеп энергетикалық ресурстарды тасымалдауға да бейімделіп келеді.

Мұнай Ақтау портынан танкерлер арқылы Баку қаласына жеткізіліп, одан әрі Баку – Тбилиси – Джейхан құбыры арқылы Жерорта теңізіне тасымалданады. Қазіргі уақытта мұндай жеткізілімдер жылына шамамен 2-2,5 млн тоннаға дейін ұлғайтылып жатыр. Парсы шығанағынан жеткізілімде іркілістер болуы мүмкін жағдайда бұл бағытқа сұраныс артуы ықтимал.

Қазақстан осы мүмкіндіктер терезесін толық пайдалану үшін жүйелі қадамдар жасауы қажет. Мәселен, Каспийдегі логистиканы кеңейту керек: танкер флотын ұлғайту және порт инфрақұрылымын жаңғырту қажет. Сонымен қатар Транскаспий дәлізінің теміржол және порт инфрақұрылымын дамытуды жеделдету маңызды, соның ішінде логистикалық тораптарды модернизациялау және жүк өңдеу жылдамдығын арттыру. 

Ақырында, Қазақстан, Әзербайжан, Грузия және Түркия арасында тарифтік саясатты үйлестіру және логистикалық рәсімдерді цифрландыру қажет. Бірыңғай ережелер мен ашық логистикасыз бұл бағыт құны мен жылдамдығы жағынан дәстүрлі маршруттардан ұтылып қалуы мүмкін.

Автордың пікірі редакцияның ұстанымына сай келмеуі мүмкін.